Op de dag dat de Wetenschappelijke Raad voor
\nRegeringsbeleid (WRR) een rapport over robotisering uitbracht, hoorde ik in de
\nauto op Radio 1 een debat over dit onderwerp. Het onderwerp werd ingeleid met
\neen geluidsfragment waarin een man – waarschijnlijk van een vakbond – vertelde
\nover de ‘robotstem’ die medewerkers van de distributiecentra van Albert Heijn
\nvia een koptelefoon vertelt wat ze moeten doen. In hetzelfde fragment vertelde
\nde man dat de medewerkers zich opgejaagd voelen omdat iedereen de
\n100-procentsnorm wil halen. Dat verleidde de presentatrice ertoe om de robotstem
\nen de ‘opjaagnorm’ met elkaar in verband te brengen en te spreken van een robot
\ndie mensen opjaagt. Nog voordat het debat begonnen was, zat ik me al te ergeren
\naan de toon ervan.
Allereerst voert het natuurlijk te ver om voicepicking
\neen als een uitwas van robotisering te beschouwen. De orderpickers van Albert
\nHeijn kregen altijd al instructies over picklocaties en aantallen, alleen
\nontvingen ze die vroeger op papier of via het scherm van een handheld terminal.
\nNu dat via een headset gebeurt, klinkt het opeens een stuk enger. Ongetwijfeld
\nzit niet iedereen op deze technologie te wachten, zoals die ene groothandel die
\nafzag van voicepicking om de oproepkrachten – voornamelijk huisvrouwen – niet de
\nmogelijkheid te ontnemen om met elkaar een praatje te maken. Ik ben er echter
\nvrij zeker van dat grote groepen mensen het helemaal niet erg te vinden om hun
\nopdrachten ingefluisterd te krijgen.
Wat in het geluidsfragment ook niet aan bod kwam, zijn
\nde bijkomende voordelen die voicepicking voor de orderpickers zelf heeft. Denk
\naan de verbetering van de ergonomie omdat orderpickers hun handen vrij hebben en
\nniet eerst hun terminal of hun picklijst moeten wegleggen om een artikel te
\nkunnen pakken. Op de Logistica werd nog maar weer eens het concept gepresenteerd
\nwaarbij orderpickers stapelinstructies krijgen. Inderdaad, orderpickers hoeven
\ndan nog minder na te denken. Maar kijk eens hoe vaak ze hun pallets of
\nrolcontainers moeten herstapelen omdat anders niet alles erop past of de stapel
\ndreigt om te vallen. Is dat iets wat orderpickers wel graag doen?
Ik stoor me aan twee zaken in het publieke debat over
\nautomatisering en robotisering. De eerste is de vernauwing van de discussie tot
\nhet perspectief van de arbeidskracht. Heeft die straks nog wel werk als de
\nrobots daadwerkelijk de werkvloer innemen? Natuurlijk verdient dat aspect veel
\naandacht, maar we moeten niet uit het oog verliezen dat automatisering en
\nrobotisering ook leidt tot een hogere efficiëntie, minder kosten, minder fouten,
\nminder fysieke klachten en vaak ook een lager energieverbruik. Of anders gezegd:
\nautomatisering en robotisering bieden kansen om op verschillende niveaus de
\nduurzaamheid te verbeteren.
Het tweede punt betreft de opvatting van de
\narbeidskrachten zelf. Vinden zij het erg dat het karakter van hun werk veranderd
\ndoor de toenemende automatisering of robotisering van de werkvloer? Vinden zij
\nhet vervelend dat zij meer werk kunnen verzetten omdat een softwaresysteem heeft
\nuitgerekend hoe het werk het meest efficiënt over iedereen kan worden verdeeld?
\nBalen ze ervan als het systeem hen wijst op een fout die ze anders achteraf met
\nmeer inspanning hadden moeten herstellen? Is het hen ooit gevraagd? Ik moet
\ndenken aan de assemblagemedewerkers in de autofabriek van Audi in Ingolstadt.
\nZij krijgen de onderdelen nu in de juiste volgorde en op het juiste moment
\naangereikt door robots, zodat ze niet meer zelf hoeven te zoeken en tillen. Zij
\nkunnen zich nu beter concentreren op het monteren van die onderdelen.
Wat de radiopresentatrice in ieder geval duidelijkheid
\nheeft gemaakt, is de grote onbekendheid bij veel mensen over de ongekende
\ntechnologische mogelijkheden die nu al bestaan. Ik pleit daarom voor een fraai
\nvormgegeven tv-serie over de slimme technologieën die Nederlandse bedrijven
\ntoepassen. Ik denk onder meer aan een documentaire over het vernuft van de
\nhonderden shuttles waarmee de orders van Wehkamp binnen een half uur gereed
\nkunnen worden gemaakt. Of over de slimme algoritmes voor het zo efficiënt
\nmogelijk verdelen van taken in een warehouse over de beschikbare medewerkers.
\nEen dergelijk programma dat de schoonheid van technologie laat zien, is niet
\nalleen goed voor het imago van de sector maar neemt wellicht ook de angst voor
\nautomatisering en robotisering een beetje weg.
In Engeland gebeurt dat af en toe al. De BBC
\nbijvoorbeeld zendt op woensdag 23 december om 22.30 uur een documentaire uit die
\nlaat zien hoe de online- en logistieke afdeling van warenhuisketen John Lewis
\nzich voorbereiden op de drukke decembermaand. Noteer het in
\nje agenda.
Marcel te Lindert – journalist logistiek en supply chain
\n